Jak grać w szachy: zasady dla początkujących krok po kroku

Poradnik · czas czytania ok. 9 min · wszystkie poradniki

Szachy wydają się trudne, ale ich zasady da się poznać w jeden wieczór. W tym poradniku przechodzimy przez wszystko po kolei: ustawienie figur, sposób ich poruszania, szach i mat, ruchy specjalne i remisy. Na koniec znajdziesz kilka zasad, które od razu poprawią Twoją grę.

Plansza i ustawienie figur

Szachownica ma 64 pola, jasne i ciemne na przemian. Ustawia się ją tak, żeby każdy gracz miał jasne pole w prawym dolnym rogu. Kolumny oznacza się literami od a do h, a rzędy cyframi od 1 do 8, licząc od strony białych.

Każdy gracz ma 16 figur. W pierwszym rzędzie stoją: wieże w rogach, obok nich skoczki, dalej gońce, a w środku hetman i król. Hetman stoi na polu swojego koloru: biały na białym, czarny na czarnym. W drugim rzędzie stoi osiem pionów. Zaczynają białe.

Jak ruszają się figury

Figura	Ruch	Wartość (orientacyjnie)
Król (K)	o jedno pole w dowolnym kierunku	bezcenny
Hetman (H)	dowolnie daleko w linii prostej i po skosie	9
Wieża (W)	dowolnie daleko w pionie i poziomie	5
Goniec (G)	dowolnie daleko po skosie, zawsze po polach jednego koloru	3
Skoczek (S)	„literą L”: dwa pola w jedną stronę i jedno w bok; jako jedyny przeskakuje figury	3
Pion	o jedno pole do przodu, z pozycji startowej o dwa; bije po skosie do przodu	1

Figury bije się, stawiając swoją figurę na polu zajmowanym przez figurę przeciwnika. Wartości w tabeli pomagają ocenić wymiany: oddanie skoczka za wieżę to zysk, a hetmana za gońca to duża strata.

Szach, mat i pat

Szach to atak na króla. Gracz, którego król jest szachowany, musi od razu się obronić: uciec królem, zasłonić go albo zbić atakującą figurę. Nie wolno wykonać ruchu, po którym własny król byłby szachowany.

Mat to szach, przed którym nie ma obrony. Kończy partię zwycięstwem atakującego.

Pat to sytuacja, gdy gracz nie ma żadnego dozwolonego ruchu, a jego król nie jest szachowany. Pat oznacza remis, więc mając dużą przewagę, uważaj, żeby nie zostawić przeciwnika bez ruchu.

Ruchy specjalne

Roszada: król przesuwa się o dwa pola w stronę wieży, a wieża przeskakuje na drugą stronę króla. Wolno ją zrobić, gdy król i ta wieża jeszcze się nie ruszały, między nimi nie ma figur, a król nie jest szachowany i nie przechodzi przez atakowane pole.
Bicie w przelocie: gdy pion przeciwnika ruszy się o dwa pola i stanie obok Twojego piona, możesz go zbić tak, jakby ruszył się tylko o jedno pole. Tylko w następnym ruchu.
Promocja: pion, który dojdzie do ostatniego rzędu, zamienia się w dowolną figurę, prawie zawsze w hetmana.

Kiedy jest remis

pat,
trzykrotne powtórzenie tej samej pozycji,
50 ruchów każdej strony bez bicia i bez ruchu pionem,
za mało figur, żeby dać mata (na przykład sam król przeciwko królowi z gońcem),
zgoda obu graczy.

Zapis partii

Ruchy zapisuje się literą figury i polem docelowym: Sf3 to skoczek na f3, Hxd5 to hetman bijący na d5. Przy ruchach pionem podaje się samo pole, na przykład e4. Roszadę zapisuje się jako O-O (krótka) albo O-O-O (długa), znak + oznacza szach, a # mat. W polskim zapisie używa się liter K (król), H (hetman), W (wieża), G (goniec) i S (skoczek).

Pierwsze zasady dobrej gry

Zajmij środek. Zacznij od e4 albo d4: piony w środku dają figurom miejsce.
Rozwijaj figury. Wyprowadź skoczki i gońce przed hetmanem i nie ruszaj tą samą figurą kilka razy bez potrzeby.
Zrób roszadę wcześnie. Król schowany za pionami jest bezpieczniejszy.
Sprawdzaj, co atakuje przeciwnik. Przed każdym ruchem zapytaj: co zagraża moim figurom i co się stanie po moim ruchu?
Nie oddawaj figur za darmo. Zanim zbijesz, policz, czy przeciwnik nie odbije.
Szukaj podwójnych ataków. Skoczek atakujący jednocześnie króla i wieżę to klasyczny sposób na wygraną.

Najlepiej uczyć się w praktyce: w szachach online gra podświetla dozwolone ruchy, a komputer na łatwym poziomie wybacza błędy. Gdy poczujesz się pewniej, zagraj ze znajomym przez link.

Zagraj w szachy z komputerem albo ze znajomym.

Zagraj w szachy